Spannend nieuw operaseizoen vanuit New York

BAARN/SPEELDOOS Als ik het nieuwe programma van de livestream opera’s vanuit Metropolitan New York bekijk, dan kan ik alleen maar zeggen: Bravo! Wat een mooi gevarieerd en spannend programma. Zoals altijd zijn er populaire opera’s, zoals La Traviata, Don Giovanni, Die Zauberflöte en Der Rosenkavalier maar gelukkig ontbreekt dit keer Richard Wagner niet.

Verder staan er net als het afgelopen seizoen ook nu wereldpremières geprogrammeerd. Inmiddels heeft de MET aangetoond dat een hedendaagse opera door het publiek enorm gewaardeerd wordt. Zo’n opera is natuurlijk nieuw en onbekend, maar meer dan de moeite waard om te bezoeken. Ik neem graag het complete overzicht van ‘22-’23 in vogelvlucht met u door.

Het seizoen begint met de Italiaanse componist Luigi Cherubini. Hij schreef rond 1800 de zeer succesvolle opera Medea die gebaseerd is op de gelijknamige tragedie van Euripides. Het verhaal over de tovenares Medea die de held Jason en zijn Argonauten helpt om het Gulden Vlies te behouden, blijft ons boeien. Het is een heftig verhaal, waarin de latere ontrouw van Jason Medea ertoe brengt niet alleen haar kinderen maar ook de minnares van Jason te vermoorden. Uiteindelijk komen alle betrokkenen om het leven, behalve Jason zelf. Hij zal de rest van zijn leven moeten treuren om het verlies van zijn kinderen en geliefden. Hoe gruwelijk ook, het leverde wel een prachtige opera op die tegenwoordig helaas nog maar weinig wordt uitgevoerd. Dat is jammer en geheel ten onrechte. Onder anderen Beethoven, Schubert en Brahms adoreerden Cherubini’s Medea en dat zegt toch wel iets. Zeker in de regie van David McVicar zal het ook visueel een boeiend spektakel worden.

Over La Traviata hoef ik u niet veel meer te vertellen. Deze uiterst succesvolle opera van Verdi is zó bekend dat een groot deel van het publiek moeite zal hebben de koordelen níet mee te zingen. En toch valt er tussen die bekende melodieën steeds weer iets nieuws te ontdekken in La Traviata. Denk aan de liefdesduetten die de solisten de kans geven om te laten horen hoe subtiel en zacht ze samen kunnen zingen; soms zonder enige orkestbegeleiding. Hoewel een groot deel van het publiek (vooral in Italië!) vaak onder de indruk is van ‘hard en hoog’, is eigenlijk het zacht zingen vaak veel spannender en interessanter. Nadine Sierra als Violetta en Stephen Costello als Alfredo vormen het ideale liefdespaar omdat zij die zangtechniek als geen ander beheersen.

THE HOURS En dan komt de eerste ‘nieuweling’, ditmaal van de jonge Amerikaanse componist Kevin Puts (1972). Het gaat om The Hours. Topsopranen Renée Fleming en Joyce DiDonato plus dirigent Yannick Nézet-Séguin hebben onmiddellijk toegezegd aan deze wereldpremière mee te werken en dat doen ze niet zonder reden. Het betreft een romantische opera die gebaseerd is op de novelle van Michael Cunningham, die op zijn beurt weer voortborduurt op ‘Mrs. Dalloway’ van Virginia Woolf. Centraal staan de belevenissen van drie vrouwen die hun best doen een zelfstandig en vrij leven te leiden zonder zich te laten beperken door de vele sociale regels die hun omgeving ze oplegt. Ze proberen ieder op geheel eigen wijze hun verlangens en levensverwachtingen te realiseren; soms tegen de stroom in. Een boeiend gegeven. De fragmenten die ik heb kunnen beluisteren en bekijken, voorspellen een hele mooie voorstelling.

ANDREA CHÉNIER De Italiaanse componist Umberto Giordano kent u wellicht van de succesvolle opera Andrea Chénier. Giordano had het toneelstuk Fedora gezien met Sarah Bernhardt in de titelrol en was geheel onder de indruk. Het succes van Andrea Chénier heeft hij voortgezet met Fedora uit 1898, waarin de jonge tenor Enrico Caruso bij de première schitterde als de geliefde van Fedora. Het betekende voor Caruso meteen zijn internationale doorbraak. Na Caruso bleef Fedora voor beroemde tenoren als Domingo, Pavarotti en Carreras een van hun favoriete opera’s. Wie van de Italiaanse tenor-traditie houdt, mag Fedora dus zeker niet overslaan. Pure romantiek om heerlijk bij weg te dromen.

,, Gelukkig is de grote Richard Wagner dit seizoen weer geprogrammeerd 

LOHENGRIN Gelukkig is de grote Richard Wagner dit seizoen weer geprogrammeerd; ditmaal met Lohengrin. Het is één van zijn vroege opera’s die ook voor niet-Wagnerianen heel toegankelijk is. De Middeleeuwse legende gaat over Elsa, de dochter van de hertog van Brabant, die wordt verdacht van de moord op haar broer. Elsa droomt van een ridder die haar komt helpen om haar onschuld te bewijzen. En jawel, hij komt! Het blijkt de Graalridder Lohengrin, zoon van de koning van de Heilige Graal, te zijn. Het is een fantastisch sprookje dat Wagner werkelijk prachtig op muziek heeft gezet. Een muzikale uitdaging voor zowel solisten als musici.

FALSTAFF Van geheel andere orde is de laatste opera die Verdi heeft gecomponeerd, Falstaff. Verdi greep terug op zijn geliefde schrijver William Shakespeare, die het personage Sir John Falstaff had bedacht. In drie toneelstukken van Shakespeare speelt Falstaff een belangrijke rol: Henry IV, Henry V en The Merry Wives of Windsor. Falstaff is een schurk, maar wel een vrolijke. Iemand die totaal geen zelfinzicht heeft en voortdurend ten prooi valt aan zijn verslavingen. Het spel van vermommingen, verleidingen en intriges leidt ertoe dat Falstaff in de val wordt gelokt. Gelukkig toont hij uiteindelijk berouw en daarmee eindigt deze komische opera met de beroemde woorden van Falstaff ‘Tutto nel mondo è burla’ ofwel ‘Alles in de wereld is maar een grap’. Daarmee neemt Falstaff (en Verdi?) op een vrolijke manier afstand van alle serieuze problemen waar de mensheid zo druk mee bezig is.

DER ROSENKAVALIER We blijven nog even in vrolijke sferen met Der Rosenkavalier van Richard Strauss. Daarvoor verplaatsen we ons naar Wenen midden 18e eeuw. Een oude vorstin heeft een geheime verhouding met een zeventien jaar jongere minnaar, die heimelijk verliefd is op een meisje van zijn eigen leeftijd. Na veel verwikkelingen accepteert de vorstin uiteindelijk het feit dat ze te oud is voor haar jonge minnaar. Grootmoedig geeft ze het jonge liefdespaar toestemming voor een huwelijk. Net als in Falstaff zijn er ook hier verkleedpartijen en liefdesparen die in compromitterende omstandigheden worden betrapt. Met name de beroemde slotscène van Der Rosenkavalier is zó onbeschrijfelijk mooi; die mag u gewoon niet missen! Zeker niet met Lise Davidsen in de hoofdrol. Afgelopen seizoen maakte deze jonge Noorse sopraan een verpletterende indruk in Ariadne auf Naxos.

CHAMPION Eenzelfde grote indruk maakte vorig jaar de hedendaagse opera Fire shut up in my bones van jazzmusicus / componist Terence Blanchard. Vanzelfsprekend geeft de MET hem opnieuw de gelegenheid een opera van zijn hand uit te voeren. De kwaliteit van deze componist smaakt zeker naar meer. Ditmaal is de titel Champion. Inmiddels zijn we van Blanchard gewend dat hij opera en jazz combineert. Het waargebeurde verhaal van wereldkampioen boksen Emile Griffith gaat over de strijd die Griffith heeft moeten voeren om in een macho-wereld uit te komen voor zijn homoseksualiteit. Met gebruik van een jazz-trio, een gospelkoor én een groot orkest ervaren we hoe moeilijk die strijd tot op de dag van vandaag nog steeds is. Tijdens een bokswedstrijd overlijdt de tegenstander van Griffith, die daardoor met een enorm schuldgevoel achterblijft.

MOZART Van geheel andere orde zijn de twee absolute topopera’s van Mozart, Don Giovanni en Die Zauberflöte waarmee we het seizoen afsluiten. Opera’s met zoveel schoonheid en tegelijkertijd qua inhoud zo actueel. Het blijft onbegrijpelijk hoe Mozart in zijn korte leven zulke absolute meesterwerken heeft kunnen componeren. Het gegeven van Don Giovanni is helaas nog steeds actueel, het gaat namelijk over de onbeheersbare seksuele lust die sommige mannen botvieren op alle vrouwen die zij tegenkomen. Maar maakt u zich geen zorgen, Don Giovanni ontloopt zijn verdiende straf niet en gaat roemloos ten onder.

DIE ZAUBERFLÖTE Geheel anders is dat in Die Zauberflöte. Dit sprookje is gekoppeld aan de tradities van de vrijmetselarij waarin Mozart tijdens de laatste jaren van zijn leven actief was. Hoewel het strikt verboden was de geheime riten van de vrijmetselaars naar buiten te brengen, heeft Mozart dat op subtiele wijze toch gedaan. En hoe! Wie van prachtige aria’s en duetten houdt, kan zijn hart ophalen. Maar vergeet u vooral niet de indrukwekkende koorpartijen. Het spannende liefdesverhaal over prins Tamino en zijn Pamina (dochter van de Koningin van de Nacht) maken altijd weer grote indruk. De onnozele en grappige vogelvanger Papageno vormt daarbij een groot contrast. Half sprekend en zingend is hij maar met één ding bezig in het leven: een lief vrouwtje vinden. En dat lukt hem ook nog! Het is een opera met enorme contrasten, zowel in het verhaal als in de muziek. Aan het eind van het sprookje hebben alle geliefden elkaar gevonden en heeft de zon het gewonnen van de duisternis. Was het in het echte leven ook maar zo!

Wie dit zeer gevarieerde operaprogramma overziet, weet direct dat we in Theater de Speeldoos in Baarn ook aankomend seizoen weer intens kunnen gaan genieten. Ik verheug me er nu al op u daar te ontmoeten!

KAARTEN Kijk voor data en kaartverkoop op speeldoosbaarn.nl/opera. De theaterkassa is weer geopend voor kaartverkoop vanaf maandag 29 augustus op maandag, woensdag en donderdag van 10.00-12.00 uur. 

La Traviata, Don Giovanni, Die Zauberflöte, Der Rosenkavalier en Wagner

drs Henriët Griffioen