Don Carlos, een strijd tussen gevoel en ratio in Theater de Speeldoos

BAARN Het zal je maar gebeuren dat de vrouw van je dromen wordt uitgehuwelijkt aan je eigen vader. Het overkomt de Spaanse troonopvolger Don Carlos ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog. In Don Carlos gaat het - zoals in veel opera’s - natuurlijk over de liefde, in dit geval de oprechte liefde die Carlos voelt voor Elisabeth, dochter van de Franse koning.

Een hopeloze liefde, zo blijkt. Elisabeth is immers voorbestemdom te trouwen met koning Filips II, de vader van Carlos. Door dat huwelijk moeten de opstandige Vlamingen in het Noorden tot rust worden gebracht. Behalve die liefdesgeschiedenis krijgen we ook inzage in de spanningen die leven binnen machtige adellijke families. Hoe ver ga je om het landsbelang boven het privébelang te stellen? Offer je daarvoor zelfs je eigen zoon op? Koning Filips II worstelt met die vragen, en Verdi worstelt met hem mee. Zo zeer, dat er door diverse aanpassingen in het libretto nog steeds veel verschillende versies van Don Carlosbestaan. Vandaar dat in de aankondiging van de MET nadrukkelijk wordt vermeld dat we hier te maken hebben met de Franse versie. Dirigent Yannick Nézet-Séguin heeft erop aangedrongen te kiezen voor die oorspronkelijke Franse versie in plaats van de Italiaanse, omdat tekst en muziek dan nog mooier op elkaar aansluiten. Verdi is immers de componist die eindeloos aan een melodie kon sleutelen om deze passend te krijgen bij de tekst. Dat Verdi met een Frans libretto wilde werken, komt omdat hij de Italiaanse Po-vlakte regelmatig verruilde voor Parijs, waar hij zich nog enigszins anoniem over straat kon bewegen.

De oorsprong van het hele verhaal ligt bij de Duitse schrijver Friedrich Schiller, die in1787 het historisch treurspel Don Karlos schreef. De gebeurtenissen spelen zich af in Spanje tijdens de 16 e eeuw dus ten tijde van de Inquisitie. Daarmee is meteen verklaard waarom hier de kerk zo’n cruciale rol speelt. Intriges, overspel, moord, politieke idealen, invloed van Rome, maar vooral oprechte vriendschap en liefde vormen de ingrediënten van deze ‘grand opéra’. De vriendschap bijvoorbeeld tussen Carlos en zijn jeugdvriend Rodrigue, de markies van Posa, heeft Verdi werkelijk schitterend op muziek gezet. De twee kameradenzweren elkaar eeuwige trouw, gaan voor elkaar door het vuur, maar uiteindelijk moet Rodrigue die trouw met de dood bekopen. Wie goed luistert hoort die onvoorwaardelijke vriendschap terug in de muziek. Voor mij is dit misschien wel het mooiste duet tussen een tenor en een bariton uit de hele operageschiedenis. Het zijn de zeer uiteenlopende karakters en hun persoonlijke emotionele strijd met de wereldlijke en kerkelijke leiders, die Don Carlos tot zo’n boeiende en meeslepende opera maken. Met zes topsolisten die ook nog eens uitstekend kunnen acteren én de alom geprezen regisseur Sir David McVicar, belooft het op 26 maart weer een bijzondere avond te worden in Theater de Speeldoos.

KAARTEN Deze opera is op zaterdag 26 maart om 17.45 uur live te zien vanuit The Metropolitan Opera in New York op het witte doek in de Grote Zaal van Theater de Speeldoos. Vanwege het verschil in start zomertijd tussen New York en Nederland een uur eerder dan gebruikelijk. Kaarten zijn verkrijgbaar via speeldoosbaarn.nl/opera voor € 39,00 per kaart. De kaartprijs aan de theaterkassa is € 40,00. Kaartprijzen zijn inclusief welkomstdrankje en pauzearrangement. De theaterkassa is geopend op maandag, woensdag en donderdag van 10.00 tot 12.00 uur.

INLEIDING Musicologe drs Henriët Griffioen verzorgt om 17.45 uur een inleiding bij deze opera. Zij studeerde Schoolmuziek en Piano aan het Sweelinck Conservatorium Amsterdam en Muziekwetenschap aan de Universiteit Utrecht. Werkzaamheden onder andere docent HOVO (Hoger Onderwijs Voor Ouderen), VU Amsterdam, docent muziek- en cultuurgeschiedenis. Conservatorium Rotterdam en muzieksamensteller NPS-Radio 4. Zij geeft regelmatig inleidingen op concerten en opera’s. Haar ‘MuziekInstituut Griffioen’ in Laren (www.miglaren.nl) is gericht op cursussen en lezingen over muziekgeschiedenis en op het geven van pianoles.

door drs Henriët Griffioen