’Dansbare’ cantatedienst vanavond in de Pauluskerk

BAARN Het laatste optreden van de Baarnsche Bach Cantorij (BCB) voor de zomerstop staat zondag 18 mei in de Pauluskerk op het programma. BCB brengt een uitvoering van cantate BWV 184 en het slotkoor van cantate BWV 173.

Als solisten verwelkomt de cantorij naast goede bekenden sopraan Tanja Obalski en tenor Jasper Dijkstra, ook een nieuw gezicht: de Cypriotische alt Chrystalla Yiannitsarou. Organist is Henk van Zonneveld. Solisten, koor en orkest van de cantorij staan onder leiding van Wouter Verhage.

DE LENTE VAN 1724

Een jaar eerder verkreeg Bach zijn benoeming tot cantor in Leipzig, eind mei 1723. Vanaf de start nam hij zich voor om wekelijks nieuwe cantates te componeren voor de erediensten in de beide hoofdkerken, Thomaskerk en de Nicolaikerk. Zijn ‘debuut’ was op 30 mei met de tweedelige cantate BWV 75, ‘Die Elenden sollen essen’, voor de eerste zondag na Pinksteren, Trinitatis.

In 1724 viel Pinksteren in het laatste weekeinde van mei, een drukke periode aan het einde van zijn eerste dienstjaar in Leipzig. Binnen het bestek van tien dagen werden er zes cantates gevraagd en voor Tweede en ‘Derde’ Pinksterdag besloot hij - evenals voor Tweede en ‘Derde’ Paasdag - terug te vallen op wereldse cantates uit zijn periode als kapelmeester aan het hof in Köthen. Inderdaad, Pinksteren vormde één van de hoogtepunten in het kerkelijk jaar en werd - net als Kerstmis en Pasen - nog gedurende drie dagen gevierd. Alle reden dus om als cantor met groot materieel uit te rukken.

NIEUWE WIJN IN OUDE ZAKKEN

Zoals gezegd maakte Bach handig gebruik van eerder gecomponeerd materiaal om onder de werkdruk toch voldoende fris klinkende cantates af te leveren voor de kerkelijke hoogtijdagen. Zowel voor BWV 173, ‘Erhöhtes Fleisch und Blut’, als voor BWV 184, ‘Erwünschtes Freudenlicht’, dook Bach in de eigen schatkist. Beide cantates geschreven voor respectievelijk Tweede en Derde Pinksterdag 1724 zijn parodieën op wereldse composities uit Köhten en vertonen er ook de vormkenmerken van.

Citaat Eduard van Hengel: ,,De evangelielezing voor de Derde Pinksterdag is Johannes 10:1-10, waarin Christus wordt geschetst als een zorgzame ‘Goede Herder’ voor zijn kudde gelovigen. De woorden van een daarbij passende lofzang hoeven niet zo veel te verschillen van die waarmee een doorluchtige en goedertieren vorst op zijn verjaardag wordt toegezongen door zijn dankbare onderdanen. De oorspronkelijke versie was waarschijnlijk een huldigingscantate voor Bachs toenmalige werkgever, Prins Leopold van Anhalt-Köthen, voor diens verjaardag op 10 december 1720. Het titelwoord ‘Freudenlicht’ zou heel goed Leopold kunnen zijn geweest.”

DANSFEEST VOOR PINKSTEREN

In beide cantates is een onbekende tekstschrijver aan het werk geweest. Een kwestie van knip- en plakwerk en dus een ondankbaar routineklusje om de religieuze tekst onder bestaande melodieën te krijgen. In beide cantates is geen hobo te bekennen, maar wel twee traverso’s (bij BCB dwarsfluiten), nog niet lang voor 1724 uit Frankrijk geïntroduceerd. In Köthen al bekend, maar in de kerkmuziek nog een betrekkelijke nouveauté. Voor de pastorale sfeer in de Pinkstercantates (de Goede Herder) echter uitstekend inzetbaar. Beide cantates openen met een recitatief voor tenor, vervolgens klinken aria’s en duetten; het kooraandeel zit in de staart. 

Dat er aan het Köthense hof werd gedanst, hoor je in beide cantates terug. Verschillende dansvormen passeren de revue, in BWV 184 komen menuet, polonaise en gavotte voorbij. En dan die dansante slotkoren. Dat uit BWV 173 ook een menuet klinkt na het fraaie orgelspel van Henk van Zonneveld, als ouverture van de cantatedienst komende zondag. In het lichtvoetige slotkoor van BWV 184 (gavotte) zit nog een charmant duetje van sopraan en bas verscholen. Behalve Tanja Obalski kunnen luisteraars dan ook kennismaken met zingende dirigent Wouter Verhage.

De bijbehorende interkerkelijke dienst, waarin emeritus predikant René van den Beld voorgaat, begint om 19.30 uur. De toegang is gratis, wel is er een collecte na afloop.