Intrigerende voorstelling over Geertje Dircx in Theater de Speeldoos Baarn

BAARN De hele wereld kent Rembrandt als de machtige zeventiende-eeuwse schilder. Maar minder bekend is dat hij die macht soms ook ernstig misbruikte. Degene die zijn schaduwkant misschien wel het meest aan den lijve ondervond was Geertje Dircx. 

door Marije de Jong

Jarenlang was ze zijn minnares en voedde ze zijn zoon Titus op. Totdat Hendrickje Stoffels in Rembrandts leven kwam en Geertje moest verdwijnen. Theatermaakster Julika Marijn kroop in haar huid en maakte onder regie van Diederik van Vleuten een intrigerende solovoorstelling. Daarin breekt ze een lans voor Geertje. Ze was slachtoffer van haar tijd, maar in de ogen van Marijn ook een heldin: ,,Ik las voor het eerst over Geertje Dircx in het boek dat Simone van der Vlugt over haar schreef. Daarvoor had ik nog nooit van haar gehoord. Terwijl ik jarenlang tegenover het Rembrandthuis op de theaterschool zat en dus bijna zicht had op de plek waar Geertje zeven jaar het bed met Rembrandt deelde en zijn zoon opvoedde. Het verhaal raakte me en ik wist meteen dat ik Geertje een stem wilde geven. Vaak kies ik in mijn voorstellingen voor vrouwen die hun eigen weg zoeken en vinden, zoals Lady Di, Helene Kröller- Müller en Etty Hillesum. Geertje past goed in dat rijtje. Ze is slachtoffer van haar tijd, maar ze is in mijn ogen ook een heldin.” 

Er zijn een aantal bronnen waaruit Geertjes levensverhaal gedestilleerd kan worden. Ze was ongeveer eenendertig jaar oud toen ze bij Rembrandt in huis kwam, waarschijnlijk vlak voor de dood van zijn vrouw Saskia in 1642. Titus was toen een baby. ,,Dat ze een relatie hadden blijkt uit haar testament waarin zij als een soort bevestiging van hun liefdesrelatie de sieraden in bruikleen kreeg die van Saskia waren geweest. Die sieraden spelen een sleutelrol in het verhaal. Toen Hendrickje kwam, is er een heel vies spel gespeeld om Geertje weg te krijgen. Ze is afgeschilderd als hysterica, als hoer. Je kon om niks het slachtoffer worden van verdachtmakingen. Maar ze heeft Rembrandt wel aangeklaagd wegens het breken van een mondelinge huwelijksbelofte. Alleen: ze had geen kans. Het was Rembrandt veel waard om haar van het toneel te laten verdwijnen. Als ze te veel stennis zou maken, betekende dat ook imagoschade voor hem.” Het is naast het verhaal over Geertje ook een verhaal over de positie van vrouwen in die tijd. ,,Als ongetrouwde vrouw was je helemaal nergens. Het zou kunnen dat Geertje meer kans had gemaakt als ze een kind van Rembrandt had gekregen. We weten het simpelweg niet. Ik heb zelf wel een relatie, maar we zijn niet getrouwd en ik heb geen kinderen. Misschien raakt het verhaal me daarom ook. Het lijkt me gruwelijk om in een systeem te leven dat volkomen wordt gedomineerd door mannen waarbij de kerk er graag een schepje bovenop doet om je monddood te maken.” Of Julika Marijn nu anders kijkt naar Rembrandt? ,,Zijn genie staat natuurlijk buiten kijf. Daar wil ik helemaal niet aankomen. En hij heeft ook zeker geen makkelijk leven gehad. Hij heeft bijvoorbeeld al zijn vrouwen en kinderen overleefd.” In de schaduw van Rembrandt is op zaterdag 28 oktober te zien in Theater de Speeldoos.