‘Zwaanridder’ schittert in Baarn; Opera van Wagner in de Speeldoos

BAARN Voor zijn romantische opera Lohengrin uit 1850 heeft Richard Wagner gebruikgemaakt van uiteenlopende historische bronnen uit verschillende landen. Gedeeltelijk zijn dat legendes en sagen, gedeeltelijk speelt ook de waargebeurde Brabantse geschiedenis uit de 10e eeuw een rol.

Centraal staat Elsa, dochter van de hertog van Brabant. Nadat haar vader is overleden, ontbrandt er een strijd om zijn opvolging tussen haar en de tijdelijke voogd Telramund, die graag zelf de macht overneemt. Telramund beschuldigt Elsa van moord op haar broer. Een onbekende ridder verslaat Telramund, die met zijn vrouw Ortrud wordt verbannen. Dit tweetal had de broer van Elsa in een zwaan veranderd, zodat ze van deze erfopvolger geen last meer zouden hebben. De onbekende ridder schiet te hulp en wil met Elsa trouwen om zo haar eer te verdedigen. 

Op dit punt heeft Wagner het Middeleeuwse verhaal over de Zwaanridder Lohengrin toegevoegd. Lohengrin (de onbekende ridder) verbindt namelijk een voorwaarde aan het huwelijk. Elsa moet hem beloven dat zij nooit naar zijn naam zal vragen. U begrijpt het al, Elsa kan in de huwelijksnacht uiteindelijk de verleiding niet weerstaan. Ze vraagt toch aan haar geliefde hoe hij heet en dan gaat het mis. Lohengrin vermoordt Telramund en onthult Elsa zijn naam om daarna voorgoed te verdwijnen, niet nadat hij de betovering van haar broer ongedaan heeft gemaakt. Elsa sterft in de armen van haar tot leven gewekte broer.

HEILIGE GRAAL De figuur Lohengrin kent u misschien uit de sage van de Heilige Graal en de ridders van Koning Arthur’s Ronde Tafel. Lohengrin is de zoon van graalkoning Parcival en dus een heel belangrijke ridder. U kunt hem makkelijk herkennen, want hij beweegt zich altijd voort in een boot die door zwanen wordt getrokken. Vandaar de andere naam die vaak voor hem wordt gebruikt: ‘Zwaanridder’. De zuivere wereld van de Heilige Graal en de naïeve Elsa zijn duidelijk te horen in de romantische muziek. De gemene en jaloerse Telramund en zijn vrouw, de tovenares Ortrud, daarentegen klinken geheel anders. Maar altijd is daar de kenmerkende volle orkestklank, waar je alle Wagner opera’s makkelijk aan kunt herkennen. Over herkennen gesproken: de beroemde Bruiloftsmars, waar de 3e akte mee begint, kent u ongetwijfeld.

UITERST ROMANTISCH Zoals altijd heeft Wagner niet alleen de muziek gecomponeerd maar ook het libretto geschreven. De 35-jarige Wagner heeft in Lohengrin veel uiterst romantische muziek gecomponeerd waardoor deze opera ook voor wie niet zo vertrouwd is met Wagner zeer toegankelijk is. Dus mocht u nog nooit een opera van Richard Wagner hebben gezien en gehoord, dan is dit een uitgelezen kans om kennis te maken met die wondere wereld vol magie en diep menselijke emoties. Maar vooral een kans om kennis te maken met de wonderschone muziek die Wagner ons heeft nagelaten. Daarbij stelde hij hoge eisen aan de solisten. De moeilijke titelrol wordt ditmaal vertolkt door de Poolse tenor Piotr Beczala. Wie op 14 januari in Theater de Speeldoos Fedora heeft gezien, heeft al uitgebreid van hem kunnen genieten. Gemist? Dit is uw kans...

KAARTEN Deze opera is op zaterdag 18 maart om 16.45 uur live te zien vanuit The Metropolitan Opera in New York op het witte doek in de Grote Zaal van Theater de Speeldoos. Let op: Vanwege de extra vroege uitvoering in New York en het verschil in start zomertijd tussen New York en Nederland start deze opera twee uur eerder dan gebruikelijk. Voor meer informatie over de opera en kaarten reserveren kan men terecht op speeldoosbaarn.nl/opera.

door Henriët Griffioen