Bert Natter spreekt zijn dankwoord uit nadat hij met zijn roman 'Aan het einde van de oorlog' is uitgeroepen tot de winnaar van de Libris Literatuurprijs.
Bert Natter spreekt zijn dankwoord uit nadat hij met zijn roman 'Aan het einde van de oorlog' is uitgeroepen tot de winnaar van de Libris Literatuurprijs. Simon Lenskens / anp

Bert Natter: 'Ik sta in het lijstje [prijswinnaars]. Dat betekent iets'

15 mei 2026 om 06:24

Twee dagen na de uitreiking is het leven van Natter allesbehalve kalm. ,,Het is niet de rustigste periode in mijn leven”, zegt hij. ,,Alleen al het beantwoorden van appjes, mailtjes en kaartjes is een stroom die nog steeds doorgaat.” Opvallend vindt hij dat de felicitaties niet alleen uit literaire hoek komen. ,,Ook mensen die zelf geen boeken lezen reageren. Het is wel heel groot nieuws.”


De spanning rond de prijsuitreiking zelf noemt hij dubbel. ,,Zo’n avond duurt vijf uur, dus je bent er op een gegeven moment wel klaar mee en dan ben je ook klaar voor de onthulling.” Wanneer zijn naam uiteindelijk klinkt, volgt een explosie van geluid. ,,De hele zaal joelt. Gegil, gejuich, applaus. Het is een enorme ontlading. Iedereen daar, boekhandelaren, recensenten, uitgevers, schrijvers is betrokken en iedereen heeft een favoriet.”


OVERDONDEREND De jury, onder voorzitterschap van journalist Noraly Beyer, noemde de roman 'overdonderend'. ,,Het boek toont de durf en het literaire vernuft van de auteur die over het haast onschrijfbare toch een roman aflevert die zich niet laat wegleggen. Natter laat ons met deze roman opnieuw kijken naar een historische periode die we al dachten te kennen, maar die we nu als met nieuwe ogen zien."


LEZEN De prijs verandert onvermijdelijk hoe er naar zijn werk wordt gekeken, denkt Natter. ,,Veel meer mensen gaan het boek lezen. Boekhandelaren gaan er vol achter staan.” Maar het effect is ook persoonlijker. ,,Het is de belangrijkste literaire prijs van Nederland. Die is nu ruim dertig keer uitgereikt en ik sta in dat lijstje. Dat betekent iets.”

MISLUKKING Tijdens het schrijven zelf was die vanzelfsprekendheid er allerminst. Integendeel. ,,Het boek zit heel bijzonder in elkaar. Ik heb lang gedacht: is dit niet gewoon een mislukking? Maar dat idee moet ik nu loslaten. Blijkbaar werkt het.” Juist omdat elk boek dat hij schrijft compleet anders is dan het vorige, voelt deze bekroning als een beslissend moment. ,,Het is voor mij nu wel een beetje ‘now or never’.”


31 PERSONAGES Die bijzonderheid zit vooral in de vorm. 'Aan het einde van de oorlog' volgt 31 verschillende personages. Die personages worden niet zozeer beschreven, maar onthullen zich via hun handelen en hun woorden. ,,Je kunt als schrijver dossiertjes van personages maken met hun lengte, haarkleur en andere specificaties, maar dat zegt mij weinig”, legt Natter uit. ,,Je leert mensen kennen door wat ze doen en denken.” In de extreme setting van een concentratiekamp wordt dat extra scherp. ,,Je hebt daders en slachtoffers, en ook mensen die daartussenin zitten. Zo ontstaat leven in die personages.”

,, Je hebt daders en slachtoffers, en ook mensen die daartussenin zitten. 

MEERDIMENSIONAAL Opvallend is dat hij ook de daders niet eendimensionaal neerzet. Een kampofficier is ,,een enorme schurk”, maar heeft tegelijk iets komisch. ,,Ik moet soms ook om hem lachen. Dat maakt hem als personage interessant.” Een andere figuur, een jonge chauffeur, is ,,een doodgoeie jongen” die toch betrokken raakt bij massamoord. ,,Dat zijn de ingewikkelde kanten die ik wil laten zien.”


ACTUELE LADING Dat morele ongemak loopt door het hele boek. Natter wijst erop dat het verleidelijk is om daders uitsluitend als sadisten te zien. ,,Maar zo werkt het niet. Ook nu zie je groepen mensen, zoals medewerkers van ICE in Amerika, die migranten opsporen en het land uitzetten met veel geweld. Die doen dat omdat ze denken: dit is mijn werk, dit moet ik doen.” Zonder het expliciet zo te bedoelen, krijgt de roman daardoor een actuele lading. ,,Als ik nu passages teruglees, denk ik: dit zie je vandaag ook gebeuren.”


GEEN RUST De strakke structuur - alles speelt zich af binnen 24 uur - was daarbij geen beperking, maar juist een kracht. ,,Beperkingen maken een boek vaak beter”, zegt Natter. ,,Als ik het had uitgespreid over meerdere dagen, was de spanning verdwenen.” Het kostte hem veel moeite om alle gebeurtenissen in één etmaal te persen, maar het resultaat is een verhaal dat maar doordendert. ,,Je hebt als lezer geen rust.”


ERVARING De reacties op het boek lopen uiteen, merkte hij, ook internationaal. Sommigen vinden dat er al genoeg over de oorlog is geschreven, anderen dat bepaalde scènes juist te ver gaan. ,,Die twee kritiekpunten spreken elkaar eigenlijk tegen”, zegt Natter. Zelf hoopt hij vooral dat lezers worden meegesleept. ,,Dat je een ervaring hebt, in plaats van dat je op details gaat letten.”


REFLECTIE Voor de Baarnse schrijver is het winnen van de prijs ook een moment van reflectie. Op Het Baarnsch Lyceum ontdekte hij de literatuur, samen met onder anderen zijn vrienden Ronald Giphart en Jean-Marc van Tol. ,,We droomden er alleen maar van om schrijver te worden. Niet van prijzen.” Dat hij nu, op zijn 58ste, de belangrijkste literaire onderscheiding krijgt, had hij zich toen niet kunnen voorstellen. ,,Maar toen mijn naam werd genoemd, voelde het wel als een heel belangrijk moment.”

,, Op Het Baarnsch Lyceum droomden we er alleen maar van om schrijver te worden. 

JOURNALIST In Baarn zelf voelt hij zich nog altijd thuis. ,,Mijn vrouw en ik zijn hier heel erg gehecht. Het is een prachtig dorp.” Wandelen met de hond helpt hem bovendien om los te komen van zijn werk. ,,Anders blijf je maar achter je scherm zitten.” Zijn achtergrond als journalist blijkt daarbij nog steeds van waarde. ,,Daar heb ik geleerd hoe je gesproken taal omzet in geschreven taal en hoe je moet schrappen en comprimeren. Dat helpt enorm bij het schrijven van dialogen.”


KOESTEREN Tot slot heeft Natter nog een duidelijke boodschap voor zijn woonplaats en de lezers van de Baarnsche Courant: ,,Koester onze prachtige boekhandel Den Boer. Wees blij dat we die hebben. Het is in een veranderende wereld een ijkpunt in het dorp, met een sociale functie."