'Vrijheid mag niet geschiedenis worden'
8 mei 2026 om 09:26Toespraak voorzitter Comité 4 & 5 mei Baarn
BAARN ,,Namens het Comité 4 en 5 mei Baarn heet ik, Yvette Posthumus-de Jong, voorzitter van het comité, u welkom bij de Dodenherdenking 2026.
De Tweede Wereldoorlog begon in Polen op 1 september 1939. Nederland was neutraal, maar daar had Hitler geen boodschap aan. Hij wilde heel West-Europa veroveren en het Duitse leger was groot en sterk.
Zo goed als mogelijk bereidde Nederland zich voor. Ook in Baarn werden de eerste maatregelen genomen. Ons dorp ligt dicht bij de Grebbelinie, de verdedigingslinie. Het was mogelijk dat de Duitsers hier vlakbij zouden doorstoten richting Amsterdam. Zo’n duizend soldaten werden in Baarn gelegerd. Inwoners werden voorbereid op een eventuele evacuatie.
Om het de Duitsers moeilijk te maken, werd de Eembrug deels gesloopt. Boerderijen die het zicht belemmerden, gingen tegen de vlakte en de polders ten oosten van de Eem werden onder water gezet. Mocht het nodig zijn, dan zou ook Baarn onder water worden gezet.
Op 10 mei 1940 trokken de nazi’s Nederland binnen. Een dag later moesten ongeveer 6500 Baarnaars hun dorp verlaten. Ze mochten alleen het hoognodige meenemen en hadden geen idee of zij ooit nog naar huis zouden terugkeren of wat zij daar zouden aantreffen.
Hun vee werd naar het slachthuis aan de Ericastraat gebracht of naar de Brink. Kleine huisdieren gingen naar het omheinde sportveld van het Baarnsch Lyceum, dat toen gevestigd was op de plek waar nu de Nieuw Baarnsche School staat.
Hier op het Stationsplein werden koeien en paarden verzameld. Een paar mensen bleven achter om de dieren te verzorgen. Met volgepropte auto’s of per fiets verlieten Baarnaars hun woningen en kregen onderdak in Blaricum, Huizen en Laren. Baarn stroomde leeg en veranderde in een spookstad. Maar de Duitse troepen kwamen niet over de grond; zij vlogen eroverheen. De polders waren niet onder water gezet en na enkele dagen keerden de inwoners terug naar huis.
15 MEI 1940 Al na vijf dagen, op 15 mei 1940, capituleerde Nederland en namen de Duitsers het gezag over. De nazi’s zetten bewoners uit hun huizen. De meesten konden terecht bij familie of vrienden. De Ortskommandant vestigde zijn hoofdkwartier in het oude Baarnsch Lyceum. Vanaf dat moment werd op verschillende locaties in het dorp lesgegeven.
De klassen werden kleiner. Joodse kinderen werden met hun families door de Duitsers meegenomen en verdwenen. Zouden zij ooit nog terugkomen?
Hoe moedig was het aantal leerlingen van het Baarnsch Lyceum dat deelnam aan het verzet. Kinderen van soms pas 15, 16 of 17 jaar brachten met gevaar voor eigen leven voedselbonnen naar gezinnen die onderduikers verborgen hielden. Er was een tekort aan alles. Zonder bonnen was er geen eten.
De oorlog werd steeds grimmiger. Volgens Hitler was het Arische ras superieur. Joden, Sinti, Roma, homoseksuelen en mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking werden opgepakt, weggevoerd en veelal vermoord.
Onze diverse samenleving van vandaag zou er volgens die ideologie niet mogen zijn: geen Joden, geen moslims, geen Roma, geen Sinti, geen mensen van kleur, geen mensen uit de queergemeenschap en geen mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking. Niemand zou nog veilig kunnen leven.
We hoeven het niet altijd met elkaar eens te zijn om toch vreedzaam met en naast elkaar te leven. We moeten kunnen zijn wie we zijn en kunnen zeggen wat we willen, zonder anderen te kwetsen, te kleineren of anderszins te beschadigen. Uitsluiting en geweld lopen altijd slecht af.
Onze vrijheid mag niet de geschiedenis van morgen worden."
Yvette Posthumus-de Jong
Voorzitter Comité 4 & 5 mei Baarn