Paleis Soestdijk. Het meest iconische paleis van Nederland. Vraag kinderen een paleis te tekenen en in de meeste gevallen tekenen ze Soestdijk. Dat komt door Anna Paulowna. Toen zij als echtgenote van de prins van Oranje, Willem II, er na 1816 kwam wonen, dacht ze in eerste instantie dat het om het koetshuis ging. Ze besloot het gebouw direct meer allure te geven door de colonnades te bouwen, de grote gangen links (Soestervleugel) en rechts (Baarnse vleugel). Het gebouw in het midden is dus het oudst en heet Corps de Logis. Hier bevinden zich de grotere historische zalen zoals de Waterloozaal en de Witte Eetzaal. Precies in het midden ligt de Stuczaal.

Prinses Juliana en prins Bernhard woonden sinds 1937 in een speciaal ontworpen appartement in de Baarnse vleugel. Het mag dan een iconisch paleis zijn, eigenlijk is het een hele lange pijpenla met aaneengeregen kamers, niet eens allemaal bereikbaar via de centrale gang.

VAN WIE IS PALEIS SOESTDIJK

De Oranjes verkochten Paleis Soestdijk begin jaren zeventig voor 4.288.000 gulden, bijna twee miljoen euro aan de Staat. De regering stelde het gratis ter beschikking aan prinses Juliana en prins Bernhard. Ze woonden er sinds 1937, direct na hun huwelijksreis. Daarmee werd Soestdijk voor het eerst 'echt' bewoond. Door het ontbreken van elektra en verwarming was het tot dan altijd een zomerpaleis. Koning Emma woonde er ongeveer de helft van het jaar, koningin Wilhelmina maakte er nog minder gebruik van.

In het paleis werd een koninklijk appartement gebouwd. Slaapvertrekken op de eerste verdieping en op de begane grond de bilbotheek/huiskamer, eetkamer, kantoren en een pantry. In het souterrain een filmzaal. Ze kregen het van de Nederlandse, Surinaamse en Antilliaanse gemeenschap onder de noemer Nationale Huldeblijk. Ook het sportcomplex, buitenbad, tennisbaan en een speelhuisje voor de prinsesjes en later een binnenbad werden cadeau gedaan.

Na de troonsafstand van Koningin Juliana in 1980, werd Soestdijk een luxe bejaardenhuis voor Juliana en Bernhard. De hofhouding werd fors ingekrompen. Wel was er in de bossen en de tuinen nog werk voor tientallen medewerkers. Prinses Juliana had een hekel aan bouwwerkzaamheden. Vanaf 1937 is er minimaal onderhoud gepleegd. Ook na de dood van Juliana en prins Bernhard in 2004 is er weinig tot niks gedaan aan het rijksmonument. Op 4 mei 2004, toen de begrafenisauto met Prins Bernhard het landgoed verliet, haalde medewerker Roy Kars de vlag en koninklijke wimpel neer. Het betekende definitief het einde van het koninklijk Paleis.

De zoektocht naar een nieuwe eigenaar duurde jaren. In de tussentijd kon Nederland bij bijzondere tentoonstellingen een kijkje nemen in het paleis. Dat ademde nog steeds allure, maar was ontdaan van alle privébezittingen van de Oranjes.

Aan een prijsvraag deden 120 mensen en instanties mee. Vier kregen honderdduizend euro om hun plannen echt uit te werken in een bidbook. Op 17 december 2017 mocht Made by Holland het paleis kopen van het rijk, voor een dubbeltje per inwoner.

WAT IS MADE BY HOLLAND

Made by Holland is van de MeyerBergman Erfgoed Groep. Het bedrijf van het echtpaar Ton en Maya Meijer Bergmans. Vanwege hun vele internationale werk is indertijd gekozen voor de bedrijfsnaam: MeyerBergman.

Ton bouwde, net als zijn vader, tal van projecten in Den Haag en daarna in de wereld. Inmiddels heeft het paar drie zonen en een dochter. Allen zijn ook actief in het internationale onroerend goed. Nederland leerde het echtpaar kennen toen ze de Westergasfabriek kochten. Inmiddels is dat deels weer verkocht. Naast Soestdijk zijn ze drukdoende met het opknappen van de Buitenplaats Doornburgh. Ook probeerden ze diverse keren het voormalige ambassadegebouw van de Verenigde Staten in hartje Den Haag te kopen om er een Escher museum te vestigen. Dat is nog niet geluk.

Made by Holland voorziet in een renovatie van het paleis waarna het een platform wordt voor innovatie. Alles wat de maakindustrie in Nederland maakt, kan er trots worden getoond. Het moet voor verbinding zorgen tussen opleidingen en makers. Het echtpaar heeft de parken voor ogen waar in het verleden wereldtentoonstellingen zijn gehouden zoals Londen, Parijs en Brussel.

WAAR KNELT DE SCHOEN

De rijksoverheid heeft MeyerBergman aangewezen als koper en daarmee toestemming gegeven voor het plan Made by Holland. Omdat er geen speciale subsidies komen, kregen alle prijsvraag meedingers de kans om economische dragers in te bouwen. Dus voorzieningen waarmee geld verdiend wordt. Het gaat dan vooral om woningen. In eerste instantie mocht MBEG een woonwijk van 6,2 hectare in het bos bouwen. Steeds stond er echter bij, dat uiteindelijk toestemming nodig was van de plaatselijke overheid. Tegelijkertijd kwam de provincie met scherpere milieuvoorwaarden. Specifiek: oude boskernen en bosgroeiplaatsen vielen onder verzwaard toezicht. Die plekken zijn er talloos in de paleisbossen. De Baarnse gemeenteraad voelde zich opgezadeld met alle afspraken en vond de woningbouwplannen te rigoureus. Ook was het maar de vraag wie een veilige verkeersafwikkeling moest regelen en betalen.

Onderliggend probleem is de verdeeldheid onder de Baarnse bevolking. Vele mensen vinden het fijn dat er wat reuring komt. Dat is goed voor de ondernemers en voor het trekken van toeristen. Duizenden mensen genieten van de Royal Park Live concerten. Anderen zetten alles op alles om de rust die Juliana zo lief was te behouden. Ze vinden de plannen van de MBEG megalomaan.

HOE ZIT DAT MET DE NATUUR

Made by Holland gaat voor reuring op het paleis zorgen. Het aantal bezoekers moet naar 400.000 per jaar groeien. Exclusief de evenementen die per keer voor 5.000 of 10.000 bezoekers zorgen. Een hotelaccommodatie met 120 kamers en een woonwijk met 80 appartementen. Dat is natuurlijk heel wat anders dan een afgesloten natuurgebied van 170 hectaren waar alleen prinses Juliana wandelde met enkele beveiligers en 30 mensen voor het onderhoud zorgden.

De andere kant is dat er een natuurbeheerplan komt. Van elk (bedreigd) dier is tot op de centimeter bekend waar het zit en wat er gedaan moet worden om er goed voor te zorgen. Alle belangrijke bomen worden op dit moment opgemeten. De appartementengebouwen zijn in afwachting van die resultaten nog niet ingetekend. Ook moet er hoognodig wat aan het bos gebeuren. Na 2004 proberen drie medewerkers en een handjevol vrijwilligers het landgoed een beetje bij te houden.

WAT GEBEURT ER DEZE WEEK

Voor het eerst neemt de Baarnse raad nu een besluit over paleis Soestdijk. Om Made by Holland mogelijk te maken, is een nieuw bestemmingsplan noodzakelijk. Niet voor de renovatie van het paleis, dat is al onderworpen aan strenge regels omdat het een rijksmonument is. Het plan is nodig om woningbouw mogelijk te maken en het terrein tegenover het paleis (de Parade) een andere bestemming te geven waardoor een hotel gerealiseerd kan worden. Aan de achterkant van het paleis wordt het binnenbad gesloopt en ergens anders een auditorium aangebouwd. De achterzijde krijgt ook een nieuwe (publieks)ingang. De eerste stap wordt nu gezet met het in procedure brengen van het voorontwerpbestemmingsplan. Eind dit jaar volgt dan het ontwerpbestemmingsplan en volgend jaar het eigenlijke bestemmingsplan.

MAAKT MEYERBERGMAN WINST

Voorlopig niet. Alleen de stookkosten, de bewaking en het team wat de plannen voorbereidt kost al 4 miljoen per jaar. De onderzoeken om een voorontwerpbestemmingsplan te verkrijgen, zijn tot nu toe opgelopen tot 700.000 euro. De aankoop was 1,7 miljoen euro. De eerste 15 jaar is het volgens het echtpaar Meijer Bergmans alleen maar investeren. De bouw van het hotel en vooral de 80 appartementen brengen geld in de la. Het gaat om 8180 vierkante meter luxe appartementen. Een verkoopprijs van 5000 euro per vierkante meter is vrij conservatief. Dat gaat dus ruim 40 miljoen euro opbrengen. De bouwkosten zijn niet bekend, maar de grond was bij de 1,7 miljoen euro inbegrepen.

MAG MEYERBERGMAN SOESTDIJK VERKOPEN

Niet binnen 15 jaar. Dan moet het eerst aangeboden worden aan de rijksoverheid. Daarna mag het. Wel moet de koper zich onderwerpen aan alle rechten en plichten waarvoor MeyerBergman heeft getekend. Mocht het concern failliet gaan, dan komt er een curator die namens de schuldeisers de beste bestemming voor Soestdijk gaat zoeken.

IS HET EEN OPTIE OM HET PALEIS TERUG TE VERKOPEN AAN HET RIJK

Officieel wel, in de praktijk is het moeilijk. Zoals gezegd moet het paleis eerst aangeboden worden aan het rijk. Dat kan de gemeente niet eisen, dat zou de MeyerBergman Erfgoed Groep zelf moeten doen. Het rijk was eigenaar tussen 1970 en 2017. Al die jaren is er nauwelijks iets gedaan aan het rijksmonument. Het ligt niet voor de hand dat er opnieuw een prijsvraag komt. Meer voor de hand ligt dat het landgoed in delen wordt verkocht aan degene die het meest wil bieden. Dan is het maar de vraag, of het grote publiek nog welkom is.

WANNEER HEROPENT HET PALEIS

Wanneer de plannen goedgekeurd zijn. MeyerBergman wil best met de renovatie beginnen, maar pas nadat de woningbouw geregeld is. Op de website van de MBEG staat opening in 2023 maar die datum is vaker opgeschoven. Het is zeker dat de bezwaarmakers tot aan de Raad van State hun gelijk zullen bepleiten.

door Eugene Leenders

Hilde Sneep
Foto: Hilde Sneep
Paleis Soestdijk.